Wat gebeurt er met uw productiegereedschappen als een leverancier wegvalt?

Waarom eigendom alleen niet voldoende is om de productie te kunnen voortzetten

Veel productiebedrijven laten onderdelen maken door gespecialiseerde toeleveranciers. De matrijzen, mallen, stempels, opspanmiddelen en andere gereedschappen die daarvoor nodig zijn, blijven vaak bij die leverancier staan.

Dat is praktisch zolang de samenwerking goed verloopt. Het risico wordt pas zichtbaar wanneer een leverancier failliet gaat, stopt met een activiteit, wordt overgenomen of de samenwerking eindigt.

Dan kan blijken dat niet alleen het gereedschap buiten het eigen bedrijf ligt, maar ook de technische kennis die nodig is om de productie voort te zetten.

Eigendom is belangrijk, maar niet voldoende

Een opdrachtgever kan de ontwikkeling en productie van een gereedschap hebben betaald, terwijl het door de leverancier is ontworpen, aangepast en opgeslagen.

Zonder duidelijke afspraken kan onduidelijkheid ontstaan over:

• wie eigenaar is van het gereedschap;
• waar het gereedschap zich bevindt;
• of het mag worden teruggehaald;
• wie eigenaar is van tekeningen en CAD-bestanden;
• welke gegevens bij een leverancierswissel moeten worden overgedragen;
• wie verantwoordelijk is voor onderhoud en reparaties.

Juridisch eigendom bepaalt van wie het gereedschap is. Technische documentatie bepaalt of u er daadwerkelijk mee verder kunt.

Een gereedschap terugkrijgen betekent nog niet dat de productie kan doorgaan

Stel dat een matrijs of opspanmiddel na het wegvallen van een leverancier wordt teruggehaald. Dan blijven vaak nog veel vragen open:

• Is het gereedschap compleet?
• Voor welk product en welke revisie is het bedoeld?
• Welke losse inzetstukken en wisseldelen horen erbij?
• Welke reparaties en wijzigingen zijn uitgevoerd?
• Komt het gereedschap nog overeen met de bestaande tekeningen?
• Zijn materiaal, toleranties en instellingen bekend?
• Kan een andere leverancier het gereedschap direct gebruiken?

Een gereedschap zonder actuele tekeningen en CAD-data kan voor een nieuwe leverancier feitelijk een onbekend object zijn.

Bestaande CAD-bestanden zijn niet altijd actueel

Ook wanneer tekeningen of CAD-modellen aanwezig zijn, is niet zeker dat deze nog overeenkomen met het fysieke gereedschap.

Tijdens het gebruik kunnen bijvoorbeeld aanpassingen zijn uitgevoerd:

• een passing is aangepast;
• een inzetstuk is vervangen;
• een beschadigd deel is opgelast en nabewerkt;
• een zwakke plaats is versterkt;
• de productvorm is lokaal gewijzigd;
• slijtdelen zijn in een andere uitvoering vervangen.

Wanneer deze wijzigingen niet in de documentatie zijn verwerkt, ontstaat verschil tussen het digitale model en de werkelijkheid.

Wat wordt al vastgelegd?

In Nederland en Duitsland bestaan systemen voor het beheren van gereedschappen. Daarin worden bijvoorbeeld toolnummers, opslaglocaties, onderhoud, reparaties, revisies, foto’s en productieaantallen bijgehouden.

Dat is waardevol, maar zo’n systeem vult ontbrekende technische gegevens niet vanzelf aan.

Weten waar een tool ligt is iets anders dan hem kunnen repareren, overdragen of opnieuw laten maken.

Vier niveaus van borging

1. Administratieve borging

• toolnummer;
• eigenaar;
• opslaglocatie;
• leverancier;
• gekoppelde productnummers;
• foto’s;
• revisiestatus.

Hiermee is het gereedschap herkenbaar en terug te vinden.

2. Geometrische borging

• 3D-scan;
• meshbestand;
• hoofdafmetingen;
• detailopnamen;
• referentiepunten;
• vastlegging van de actuele toestand.

Met 3D-scannen wordt de actuele vorm nauwkeurig vastgelegd.

3. Technisch reproduceerbare documentatie

• nominaal 3D-CAD-model;
• productie- en detailtekeningen;
• maatvoering en toleranties;
• kritische passingen;
• materiaalgegevens;
• stuklijst;
• montage- en instelgegevens.

Met reverse engineering wordt beoordeeld welke geometrie functioneel bedoeld is en welke afwijkingen door slijtage, vervorming of eerdere reparaties zijn ontstaan.

4. Volledige digitale gereedschapsakte

• actuele CAD-modellen en tekeningen;
• revisiehistorie;
• onderhoud en reparaties;
• conditiemetingen;
• productieaantallen;
• slijtageontwikkeling;
• overdrachtsinformatie voor een andere leverancier.

Op dit niveau worden de technische gegevens en de geschiedenis van het gereedschap gezamenlijk beheerd.

Is dit een digital twin?

De term digital twin wordt vaak breed gebruikt. Een eenmalige 3D-scan of een CAD-model is op zichzelf nog geen volledige digitale tweeling.

Voor veel productiegereedschappen is dat ook niet nodig. Een actuele digitale gereedschapsakte met geometrie, tekeningen, revisies en onderhoudsinformatie biedt vaak al voldoende zekerheid.

Wanneer nieuwe metingen, reparaties en gebruiksgegevens regelmatig worden toegevoegd, kan deze documentatie verder uitgroeien tot een echte digitale tweeling.

Waarom een 3D-scan alleen niet genoeg is

Een 3D-scanner kan de actuele geometrie zeer nauwkeurig vastleggen. De scanner bepaalt echter niet automatisch:

• welke maat oorspronkelijk bedoeld was;
• welk vlak de belangrijkste referentie vormt;
• welke slijtage moet worden hersteld;
• welke vervorming door gebruik is ontstaan;
• welke toleranties nodig zijn voor de werking.

Een scan bewaart de actuele vorm. Reverse engineering reconstrueert de technisch bedoelde vorm.

Welke gereedschappen moeten als eerste worden vastgelegd?

Niet ieder hulpmiddel hoeft volledig te worden gescand en gereconstrueerd. Begin bij de gereedschappen waarvan uitval de grootste gevolgen heeft.

Let daarbij op:

• de gevolgen voor de productie;
• het aantal producten dat ervan afhankelijk is;
• de beschikbaarheid van een andere leverancier;
• de kosten en levertijd van een nieuw gereedschap;
• de technische complexiteit;
• de beschikbare tekeningen en CAD-bestanden;
• de verwachte resterende productieduur.

Een eenvoudig hulpmiddel dat binnen enkele dagen opnieuw gemaakt kan worden, vraagt een andere aanpak dan een unieke matrijs waarvan meerdere producten afhankelijk zijn.

Hoe MartCad kan ondersteunen

MartCad combineert 3D meten, 3D-scannen, reverse engineering en mechanische engineering.

Daardoor kunnen wij niet alleen vastleggen dat een gereedschap bestaat, maar ook ontbrekende geometrie en technische documentatie opbouwen.

MartCad kan onder meer ondersteunen bij:

• inventarisatie en maatopname op locatie;
• 3D-scanning van onderdelen en gereedschappen;
• ruimtelijke maatvoering van grotere objecten;
• vastlegging van de actuele toestand;
• vergelijking met bestaande CAD-data;
• reconstructie naar een nominaal CAD-model;
• productie- en detailtekeningen;
• stuklijsten;
• vastlegging van kritische passingen en referenties;
• controle na reparatie of revisie.

Voorbeelden van vergelijkbare meet- en engineeringsprojecten vindt u in het portfolio van MartCad.

Conclusie

Productiegereedschappen die bij externe leveranciers liggen, vormen een vaak onderschat bedrijfsrisico.

Een eigendomsverklaring is noodzakelijk, maar niet genoeg. Een foto en toolnummer maken een gereedschap herkenbaar, maar nog niet reproduceerbaar. Een 3D-scan legt de actuele vorm vast, maar niet automatisch de oorspronkelijke ontwerpvorm.

Een productiegereedschap dat alleen fysiek bestaat, blijft kwetsbaar. Met actuele geometrie, tekeningen en technische gegevens kan het worden onderhouden, overgedragen en indien nodig opnieuw worden vervaardigd.